Mekke Ortak Savunma Anlaşması

1. Anlaşmanın tarafları ve temel niteliği

Konuşmacıya göre anlaşmanın çekirdeğini Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan oluşturuyor.

En önemli vurgu şu:

“Bu kimseye karşı değil. Caydırıcılık amaçlı bir anlaşma.”

Yani konuşmacı anlaşmayı doğrudan bir savaş ittifakı olarak değil, bölgesel caydırıcılık ve ortak güvenlik mekanizması olarak değerlendiriyor.

2. Anlaşmanın temel amacı

Transkripte göre ana amaç:

Bölgenin güvenliğini bölge ülkelerinin kendisinin sağlaması

Konuşmacının temel yaklaşımı, ABD'nin Ortadoğu'daki güvenlik sağlayıcı rolünün artık yeterli olmadığı ve bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini kendilerinin üstlenmesi gerektiği yönünde.

Bunu daha açık biçimde şöyle ifade ediyor:

“Bölgenin sahipleri bir araya geliyor. Kendi güvenliğini nasıl sağlarız?”

Ardından güvenlik olmadan ticaretin, yatırımın, enerji faaliyetlerinin ve lojistiğin sürdürülemeyeceğini söylüyor.

Dolayısıyla konuşmacının çerçevesinde anlaşmanın temel amacı:

Bölgesel güvenliği dışarıdan bir güce bağımlı olmaktan çıkarıp bölge ülkelerinin ortak sorumluluğuna dönüştürmek.

3. Caydırıcılık

Anlaşmanın en sık vurgulanan hedeflerinden biri caydırıcılık.

Konuşmacıya göre anlaşma:

• Bir ülkeye savaş açmak için değil,
• Bölgedeki saldırganlığı sınırlandırmak,
• Olası saldırıları önlemek,
• Bölgedeki güç dengesini değiştirmek

için kullanılacak bir mekanizma.

Özellikle İsrail ve İran açısından caydırıcılık üzerinde duruyor. İsrail'in bölgedeki saldırılarının, güçlü bir bölgesel savunma mekanizması karşısında eskisi kadar rahat gerçekleştirilemeyeceğini savunuyor.

Aynı caydırıcılığın İran açısından da geçerli olabileceğini söylüyor:

Eğer İran'ın bölgeyi kontrol etme veya Suudi Arabistan gibi ülkelere yönelik saldırgan hedefleri varsa, anlaşmanın bunu da caydıracağını belirtiyor.

Dolayısıyla konuşmacıya göre caydırıcılık çift yönlüdür:
Hem İsrail'e hem de İran dahil bölgedeki diğer aktörlere karşı.

4. ABD'ye bağımlılığı azaltmak

Transkriptin önemli hedeflerinden biri de ABD'nin bölgedeki güvenlik tekelinin sona ermesi.

Konuşmacıya göre Körfez ülkeleri uzun süre ABD'nin güvenlik şemsiyesi altındaydı; fakat artık bunun yeterli olmadığı görülüyor.

Bu nedenle Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan:

“Güvenliğimizi sadece Amerika'ya bırakmayalım.”

mantığıyla hareket ediyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var:

Konuşmacı bunun ABD ile ilişkilerin tamamen kesilmesi anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.

• Suudi Arabistan ABD ile ilişkisini kesmeyecek.
• Türkiye NATO'dan çıkmayacak.
• Pakistan Çin ile ilişkilerini kesmeyecek.

Bunun yerine çoklu savunma sistemi kuruluyor.

5. Çok kutuplu güvenlik sistemi oluşturmak

Konuşmacının daha geniş perspektifinde Mekke Anlaşması, çok kutuplu dünya düzeninin bölgesel yansımasıdır.

Eskiden ülkelerin güvenliklerini tek bir büyük güce bağladığını; artık ise farklı güçlerle aynı anda ilişki kurduğunu söylüyor.

Bu nedenle anlaşmanın hedeflerinden biri:

Tek merkezli güvenlik anlayışından çok merkezli güvenlik anlayışına geçmek.

Türkiye NATO içinde kalırken aynı zamanda Suudi Arabistan ve Pakistan ile savunma işbirliği yapıyor. Suudi Arabistan da ABD, Çin ve Rusya ile ilişkilerini sürdürüyor.

6. Askerî entegrasyon

Konuşmacı anlaşmanın yalnızca siyasi bir deklarasyon olarak kalmasının yeterli olmadığını özellikle belirtiyor.

Çünkü üç ülkenin:

• Ordu altyapıları farklı,
• Silah sistemleri farklı,
• Askerî standartları farklı.

Bu nedenle bunların birbirine entegre edilmesi ve uyumlu hale getirilmesi gerekiyor.

Bunun için hedeflenen mekanizmalar:

• Ortak tatbikatlar,
• Ortak askerî mekanizmalar,
• Savunma sistemlerinin uyumlaştırılması,
• Ortak standartların geliştirilmesi,
• Düzenli savunma bakanları toplantıları,
• Genelkurmay başkanları toplantıları,
• Dışişleri bakanları toplantıları.

Konuşmacı bunun hemen gerçekleşmeyeceğini, uzun vadeli bir entegrasyon süreci olduğunu açıkça söylüyor.

7. Anlaşmayı genişletmek

Konuşmacıya göre üç ülke başlangıç çekirdeğini oluşturuyor.

En önemli hedeflerden biri anlaşmanın başka ülkeleri de içine alması.

“Birçok ülke gelip katılacak.”

ifadeleriyle bunu açıkça ortaya koyuyor.

Ayrıca Mısır'ın da teknik ayrıntılar çözüldükten sonra katılabileceğini aktarıyor.

Böylece konuşmacının tasvir ettiği yapı:

Türkiye + Suudi Arabistan + Pakistan → çekirdek → yeni ülkelerin katılımı → geniş bölgesel savunma mekanizması

şeklinde ilerliyor.

8. Bölgesel ekonomik güvenliği sağlamak

Konuşmacı anlaşmayı sadece askerî bir proje olarak görmüyor.

Güvenlik ile ekonomik güç arasında doğrudan bağlantı kuruyor.

Bölgede:

• Petrol,
• Doğalgaz,
• Madenler,
• Enerji kaynakları,
• Ticaret yolları,
• Enerji lojistiği,
• Büyük pazarlar

bulunduğunu vurguluyor.

Dolayısıyla savunma anlaşmasının ekonomik hedefi de var:

Enerji kaynaklarını, ticaret yollarını ve pazarları güvenli hale getirmek.

Bundan sonra ülkelerin kendi aralarında ekonomik işbirliğini artıracağını ve zaman içerisinde çok büyük bir bölgesel ekonomik güç ortaya çıkabileceğini düşünüyor.

9. Bölgesel ticaret yollarını korumak

Konuşmacının anlatımında bölge;

Hint Okyanusu → Kızıldeniz → Basra Körfezi → Süveyş → Doğu Akdeniz

hattındaki stratejik ulaşım ve ticaret güzergâhlarının kesiştiği alan olarak görülüyor.

Bu nedenle anlaşmanın daha geniş hedeflerinden biri:

Bu stratejik ticaret ve enerji güzergâhlarının bölgesel güçler tarafından korunması.

10. İsrail'in bölgedeki hareket alanını sınırlamak

Burada konuşmacı oldukça açık bir değerlendirme yapıyor.

Anlaşmanın resmî olarak “kimseye karşı” kurulmadığını söylerken, kendi analizinde anlaşmanın İsrail açısından ciddi bir caydırıcılık oluşturduğunu savunuyor.

İsrail'in:

• Lübnan,
• Gazze,
• Batı Şeria,
• Suriye

gibi alanlarda gerçekleştirdiği askerî faaliyetlerin bölgesel bir savunma mekanizması tarafından sınırlandırılacağını söylüyor.

Daha ileride ise çok daha açık biçimde:

“Burada da birine karşıysa bu İsrail'e karşı.”

diyor.

Yani burada anlaşmanın resmî amacı ile konuşmacının stratejik yorumu birbirinden ayrılmalı.

• Resmî/temel çerçeve: Kimseye karşı değil, caydırıcılık.
• Konuşmacının stratejik yorumu: En büyük baskıyı İsrail hissedecek.

11. İran'ı da caydırmak

Konuşmacı anlaşmayı yalnızca İsrail'e karşı bir mekanizma olarak değerlendirmiyor.

İran'ın da bölgesel nüfuzunu genişletmesi veya Suudi Arabistan'a yönelik saldırgan bir politika izlemesi halinde anlaşmanın İran'ı caydıracağını söylüyor.

Burada önemli nokta:

İran'ın dışlanması hedeflenmiyor.

Hatta konuşmacı İran'ın böyle bir mekanizmanın içinde yer alması gerektiğini söylüyor.

Yani hedef:

İran'ı düşman ilan etmek değil, onu da bölgesel güvenlik mekanizmasına dahil edebilecek bir yapı oluşturmak.

12. Bölgesel aktörlerin kendi güvenlik sorumluluğunu üstlenmesi

Konuşmacının en temel stratejik çıkarımlarından biri bu.

“Bölgenin sahipleri” kendi güvenliklerini sağlayacak.

Bu nedenle anlaşma:

• Dış müdahaleye bağımlılığı azaltıyor,
• Bölgesel ülkelerin sorumluluğunu artırıyor,
• Ortak savunma kapasitesi oluşturuyor,
• Bölgesel güç dengesini değiştiriyor.

Bu, konuşmacının gözünde Mekke Anlaşması'nın en büyük stratejik hedeflerinden biri.

13. Batılı güçlerin bölge üzerindeki etkisini azaltmak

Konuşmacı bu anlaşmayı daha büyük bir dönüşümün başlangıcı olarak görüyor.

Ona göre bölge ülkeleri güçlendikçe:

Batı'nın bölgeyi istediği şekilde yönlendirmesi ve kaynaklarını kontrol etmesi zorlaşacak.

Bunu özellikle bölgenin kaynakları üzerinden anlatıyor ve “Batı artık istediği gibi buraları sömüremeyecek” şeklinde bir değerlendirme yapıyor.

Ayrıca Mekke Anlaşması'nın başka bölgelerde de benzer bölgesel birliklere örnek olabileceğini düşünüyor.

14. Uzun vadede büyük bir bölgesel güç oluşturmak

Konuşmacı anlaşmayı bugünün şartlarıyla değil, 10 yıl sonrası perspektifiyle değerlendirmek gerektiğini söylüyor.

Uzun vadeli hedef olarak gördüğü yapı:

Askerî güç + ekonomik güç + enerji + ticaret yolları + insan kaynağı + teknoloji

unsurlarının bir araya gelmesi.

Bunu üç ülkenin özellikleriyle de ilişkilendiriyor:

• Suudi Arabistan: Para/sermaye
• Pakistan: Nükleer güç
• Türkiye: İnsan kaynağı, tecrübe ve dijital teknoloji

Bu üç unsurun birleşmesinin ciddi bir bölgesel güç yaratabileceğini düşünüyor.

15. Anlaşmanın gelecekteki genişleme hedefi

Konuşmacı açısından Mekke Anlaşması nihai yapı değil, başlangıç noktası.

Bunu birkaç yerde açıkça söylüyor:

• “Bunun başlangıç olduğunu düşünüyorum.”
• “Genişleyeceğini düşünüyorum.”
• “Birçok ülke gelip katılacak.”
• “Mısır buna katılacak.”
• Gelecekte daha büyük bir savunma gücü oluşacağını düşünüyor.

Ayrıca gelecekte askerî işbirliğinin yanında:

• Ticari,
• Kültürel,
• Sportif,
• Alfabe/standart gibi entegrasyon alanlarının

da gelişebileceğini düşünüyor.

16. Konuşmacının çizdiği nihai hedef

Transkriptin tamamındaki Mekke Anlaşması bölümlerini birlikte değerlendirdiğimizde, konuşmacının kafasındaki nihai tablo şu:

Kısa vadede

Türkiye–Suudi Arabistan–Pakistan arasında ortak savunma mekanizması kurmak.

Orta vadede

• Ortak tatbikatlar yapmak,
• Askerî sistemleri entegre etmek,
• Ortak standartlar oluşturmak,
• Düzenli askerî ve siyasi koordinasyon sağlamak,
• Mısır ve başka ülkeleri dahil etmek.

Uzun vadede

• Geniş bir bölgesel savunma sistemi oluşturmak,
• Bölgenin güvenliğini bölge ülkelerinin sağlamasını sağlamak,
• ABD'nin güvenlik şemsiyesine bağımlılığı azaltmak,
• İsrail ve İran dahil bölgedeki saldırgan politikaları caydırmak,
• Enerji kaynaklarını ve ticaret yollarını korumak,
• Ekonomik entegrasyonu artırmak,
• Büyük bir bölgesel güç oluşturmak,
• Çok kutuplu dünya düzeninde bölgenin bağımsız bir güç merkezi haline gelmesini sağlamak.

Bu yüzden konuşmacının bakışında Mekke Anlaşması yalnızca üç ülkenin askerî anlaşması değil; daha büyük bir bölgesel güvenlik, ekonomik güç ve jeopolitik dönüşüm projesinin başlangıcıdır.

Önemli ayrım

Transkriptte konuşmacının anlaşmanın kendisine atfettiği amaçlarla kendi stratejik yorumları iç içe geçiyor. Bu nedenle “anlaşmanın amacı” diye yazarken özellikle şu ayrımı yapmak gerekir:

Bu ayrım önemli; çünkü transkriptteki “kimseye karşı değil” ifadesi ile konuşmacının ilerleyen dakikalarda “burada birine karşıysa bu İsrail'e karşı” şeklindeki yorumu aynı şey değildir.